Özet
Türkiye ile Cezayir arasında Serbest Ticaret Anlaşması henüz yürürlükte değil; yaklaşık iki yıldır süren tercihli ticaret anlaşması müzakerelerinin 2026 yıl sonuna kadar sonuçlandırılması hedefleniyor. Bu süre zarfında ihracat, ürün grubuna göre değişen standart gümrük vergisine ve bazı kalemlerde yüzde 120'ye varan ek gümrük vergisi (DAPS) riskine tabi. Cezayir 2009'dan bu yana ithalatta akreditifi zorunlu kılıyor ve Mayıs 2026'da yürürlüğe giren yeni bir düzenlemeyle, malın sevkinden önce bankada domiciliation (kayıt/ödeme belgesi) işleminin tamamlanmasını şart koştu. İhracatçıların ayrıca İthalat Öngörü Programı (PPI) kapsamındaki alıcı onayını, ürün grubuna göre IANOR/ALGERAC uygunluk belgesini ve Arapça etiketleme zorunluluğunu göz önünde bulundurması, sevkiyatları ise karayolu bağlantısı bulunmadığından Alger limanına deniz yoluyla planlaması gerekiyor.
1. Genel Görünüm: Türkiye-Cezayir Ticaret İlişkisi
Cezayir, Kuzey Afrika'nın nüfus ve ekonomik büyüklük bakımından en önemli ülkelerinden biri olarak Türk ihracatçıları için uzun süredir stratejik bir pazar konumunda. Kolay İhracat Platformu verilerine göre Cezayir ekonomisi 2025 yılında 283 milyar dolarlık GSYH büyüklüğüne ulaşmış, 2026 yılında ise 301,4 milyar dolara çıkması ve büyüme hızının yıllık %4'ten %3,7'ye yavaşlaması öngörülüyor. Ülkenin en yakın ticari ilişkileri İtalya, Fransa, Çin, İspanya ve Türkiye ile kurulmuş durumda.
Fuar Dergisi'nin aktardığı verilere göre iki ülke arasındaki ticaret hacmi geçtiğimiz yıl 5,6 milyar dolara ulaştı; Ticaret Bakanı Ömer Bolat, iki ülke liderlerinin belirlediği 10 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefi doğrultusunda bu yıl önemli bir artış beklendiğini açıkladı. Kolay İhracat Platformu'na göre Türkiye 2025 yılında Cezayir'e 2,5 milyar dolarlık ihracat yaparken, Cezayir'den 1,5 milyar dolarlık ithalat gerçekleştirdi. Cezayir Ekonomik Yenilenme Konseyi Başkan Yardımcısı Reda Hechelaf, iki ülke arasında ortak sanayi platformları oluşturulabileceğini ve bunun ortak üretim/ihracat kapasitesini güçlendireceğini belirtti; Adana Ceyhan'da yürütülen polipropilen üretim tesisi ve terminal projesi de iki ülke arasındaki en önemli yatırımlardan biri olarak öne çıkıyor.
| Gösterge | Değer | Dönem |
|---|---|---|
| İkili ticaret hacmi | 5,6 milyar $ | 2025 (yıllık) |
| Türkiye'nin Cezayir'e ihracatı | 2,5 milyar $ | 2025 (yıllık) |
| Türkiye'nin Cezayir'den ithalatı | 1,5 milyar $ | 2025 (yıllık) |
| İki ülkenin ticaret hacmi hedefi | 10 milyar $ | Belirsiz vade |
| Cezayir GSYH'sı | 283 milyar $ → 301,4 milyar $ | 2025 → 2026 (tahmini) |
| Domiciliation bancaire düzenlemesi | Yürürlük tarihi | 14 Mayıs 2026 |
2. Serbest Ticaret Anlaşması Müzakereleri ve Gümrük Vergisi Rejimi
Türkiye ile Cezayir arasında halihazırda bir Serbest Ticaret Anlaşması bulunmuyor; bu eksiklik, Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından yıllardır dile getirilen ve Türk şirketlerini Avrupalı rakipleri karşısında dezavantajlı konuma iten bir sorun olarak tanımlanıyor. Fuar Dergisi'nin Mayıs 2026 tarihli haberine göre Ticaret Bakanı Ömer Bolat, iki yıldır devam eden tercihli ticaret anlaşması görüşmelerinin 2026 yıl sonuna kadar sonuçlandırılmasının hedeflendiğini açıkladı. Anlaşma yürürlüğe girene kadar Türkiye'den yapılan ihracat, ürün çeşidine göre değişen (bir kısmı muafiyetli, bir kısmı belirli oranlarda) standart gümrük vergisine tabi tutuluyor.
Bunun ötesinde Cezayir, dış ticaret açığını sınırlamak amacıyla ek koruma tedbirleri de uyguluyor. T.C. Ticaret Bakanlığı'nın ülke bilgi notuna göre 2018'de bazı ürünlere getirilen ithalat yasağı 2019'da kaldırılırken, yasağı kaldırılan 992 alt tarife pozisyonlu ürüne yüzde 30 ila yüzde 120 arasında değişen oranlarda İlave Gümrük Vergisi (DAPS) getirildi. Ayrıca ithalatta standart KDV'ye (TVA) ek olarak %2 oranında fon vergisi, işlemeden yeniden satışa sunulacak eşyada ise 2022 Bütçe Kanunu kapsamında %2 oranında ayrı bir stopaj uygulanıyor.
GTİP Bazında Teyit Şart
DAPS oranları ve muaf/yasaklı ürün listeleri zaman zaman güncellenebiliyor. İhracatçıların, hedefledikleri GTİP'in güncel gümrük vergisi, DAPS ve fon vergisi yükümlülüklerini sevkiyat öncesinde Ticaret Bakanlığı'nın ilgili duyurularından veya Cezayirli alıcı üzerinden teyit etmesi öneriliyor.
3. İthalat Öngörü Programı (PPI) ve Dijital Başvuru Süreci
Cezayir Dış Ticaret ve İhracatın Teşviki Bakanlığı'nın 10 Temmuz 2025 tarihli bildirisiyle yürürlüğe giren İthalat Öngörü Programı (PPI: Programme Prévisionnel d'Importation), daha önce ön izin şartı aranmaksızın yapılabilen operasyonel ve donanım ithalatlarını da kapsayacak şekilde tüm ekonomik operatörleri bağlıyor ve 2026 yılında da ilk altı ay için devam ediyor. Süreç; talebin mcepe.gov.dz üzerinden dijital olarak iletilmesi ve başvurunun firmanın faaliyet alanına göre ilgili ihtisas bakanlığı (Enerji, Sanayi, Tarım vb.) tarafından incelenip onaylanmasıyla işliyor.
16 Aralık 2025'te Bakan Kamel Rezig tarafından tanıtılan yeni fonctionnement.mcepe.gov.dz platformu, özellikle hammadde ithalatı yapan imalat sektörü firmalarının 2026'nın ilk yarısına yönelik öngörülen ithalat programlarının daha şeffaf ve hızlı değerlendirilmesini hedefliyor; hizmet ithalatının takibi ve nihai ürünlerin satışına yönelik iki ayrı dijital platformun da yakında devreye alınması planlanıyor.
4. Ödeme Yöntemleri: Akreditif Zorunluluğu ve Domiciliation Bancaire Kuralı
Cezayir, 2009 yılından itibaren sermaye kontrolü tedbirleri kapsamında tüm ithalat işlemlerinde akreditifi zorunlu kılıyor; sonraki yıllarda vesaik mukabili ödeme seçeneği de kullanıma açılmış olsa da, bu yöntemde tahsilat büyük ölçüde alıcının inisiyatifine bağlı kaldığından dikkatli kullanılması gerekiyor. 2021'de yapılan değişiklikle birlikte Cezayir ihracat akreditiflerinde birçok ürün için ödeme şekli, at sight (görüldüğünde) ödemeden konşimento tarihinden itibaren 45 gün vadeli ödemeye revize edildi. Cezayir'de en çok konuşulan yabancı dil Fransızca olduğundan akreditifler zaman zaman Fransızca gelebiliyor; Türkiye'de Fransızca belge düzenlemenin güçlüğü nedeniyle akreditife İngilizce evrak ibrazına imkân tanıyan bir madde eklenmesi öneriliyor.
14 Mayıs 2026 tarihinde yayımlanan yeni bir düzenlemeyle, dolandırıcılık ve yasadışı sermaye transferleriyle mücadele ve sevkiyat öncesi ödeme yükümlülüklerinin daha iyi izlenmesi amacıyla, tüm ithalat işlemlerinin bir Cezayir bankasında kayıt ve ödeme belgesi açma (domiciliation bancaire) prosedüründen geçmesi ve yabancı tedarikçinin malı sevk etmeden önce bu işlemin onaylanmış olması zorunlu hale getirildi. Konşimento (BL), hava taşıma senedi (LTA) veya CMR gibi taşıma belgelerindeki tarih, Cezayir bankasındaki domiciliation işleminin tamamlandığı tarihten sonra olmalı; mallar bu kayıt tamamlanmadan sevk edilmişse Cezayir bankaları başvuruyu artık kabul etmiyor.
"Cezayir'de akreditif süreci kadar, Mayıs 2026'daki domiciliation bancaire değişikliği de kritik. İhracatçılarımıza malı sevk etmeden önce alıcının bankasındaki kayıt işleminin tamamlandığını mutlaka teyit etmelerini, aksi halde konşimento tarihinin bankaca reddedilebileceğini hatırlatıyoruz."
5. Ürün Uygunluk Belgesi, Etiketleme ve IANOR/ALGERAC Süreci
Cezayir'de ürün güvenliği ve denetim sisteminin merkezinde, 1998'de kurulan Cezayir Standardizasyon Enstitüsü (IANOR) bulunuyor; IANOR standartların belirlenmesinden, Cezayir Akreditasyon Kuruluşu (ALGERAC) ise sertifikasyon kuruluşlarının akreditasyonundan sorumlu. Kozmetik ve kişisel bakım ürünleri, otomotiv yedek parçaları, gazlı teçhizatlar, elektrikli ev aletleri, tekstil ve konfeksiyon, oyuncaklar, vanalar ve elektrikli ekipmanlar gibi ürün gruplarında, Cezayir makamlarınca onaylanmış bir gözetim kuruluşu (SGS, Lloyd's, Veritas gibi) tarafından düzenlenen Kalite Kontrol Belgesi (Certificat de Contrôle de Qualité des Marchandises) ödeme aşamasında talep ediliyor; bu belge, malların gümrükten hızlıca ve sorunsuz çekilmesini sağlıyor.
Ayrıca 1 Ocak 2018'den itibaren Cezayir'e yapılan tüm ihracatlarda, ihraç edilen ürünün tüketici güvenliğine ilişkin ulusal veya uluslararası mevzuata uygun üretildiğini gösteren Cezayir Serbest Satış Sertifikası (Attestation de libre commercialisation dans le pays d'origine)'nın, ihracatçının üyesi olduğu İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından onaylanması gerekiyor.
Etiketleme Kuralları
Cezayir'e ihraç edilen ürünler üzerinde ihracatçı ülke ve ürün spesifikasyonlarına ilişkin bilgilerin Arapça olması zorunlu. Ağırlık ve boyut belirtilirken metrik sistem kullanımı şart; gıda ürünlerinde ise helal etiketi bulunması gerekiyor.
6. Lojistik: Alger Limanına Deniz Yolu Taşımacılığı
Cezayir'e karayolu bağlantısı bulunmadığından, Türkiye'den yapılan tüm sevkiyatlar Türk limanlarından gemiyle, ağırlıklı olarak Alger limanına yönlendiriliyor; kuru, dökme, açık ve konteyner yükü dahil her türlü kargo bu şekilde taşınıyor. Sektör kaynaklarına göre hava ve deniz koşulları uygun olduğunda Türkiye-Cezayir arası konteyner taşımacılığı 10-12 gün sürüyor. Cezayir'in Cebelitarık Boğazı üzerinden Akdeniz'in kuzey kıyısındaki konumu, ülkeye Avrupa'dan günde birkaç kez sefer düzenlenen limanlara erişim ve sık sevkiyat imkânı sağlıyor.
7. Sektörel Fırsatlar ve Başlıca Ticaret Kalemleri
Cezayir'in tarımsal üretim ve sanayi alt yapısındaki yetersizlikler, ülkeyi birçok tüketim malını dışarıdan almak zorunda bırakıyor; bu durum Türk ihracatçıları için sürekli bir talep alanı yaratıyor. Ekonomisi büyük ölçüde hidrokarbon (petrol ve doğalgaz) ihracatına dayanan Cezayir'in dünyaya ihracatında öne çıkan ürün grupları arasında mineral yakıtlar, gübreler, inorganik kimyasallar, demir-çelik mamulleri ve fosfat yer alıyor.
Reda Hechelaf'ın işaret ettiği ortak sanayi platformları fikri ve Adana Ceyhan'daki polipropilen üretim tesisi/terminal projesi gibi büyük yatırımlar, iki ülke arasındaki ilişkinin salt mal ticaretinin ötesine, ortak üretim ve yatırım işbirliğine doğru genişlediğini gösteriyor. İhracatçıların, PPI kapsamında öncelik verilen operasyonel/donanım ithalat kalemlerini ve Cezayir'in kendi sanayisini besleyecek ara malı ihtiyacını göz önünde bulundurarak ürün-pazar uyumunu değerlendirmesi öneriliyor.
8. Kontrol Listesi
- Hedeflenen GTİP'in güncel gümrük vergisi ve DAPS (ek gümrük vergisi) durumu teyit edildi mi?
- Alıcının PPI (İthalat Öngörü Programı) kapsamında gerekli onayı aldığı doğrulandı mı?
- Ödeme yöntemi (akreditif veya vesaik mukabili) ve vade koşulları netleştirildi mi?
- Alıcının bankasında domiciliation bancaire işlemi mal sevkinden önce tamamlandı mı?
- Taşıma belgesi (BL/LTA/CMR) tarihinin domiciliation tarihinden sonra olduğu kontrol edildi mi?
- Ürün grubunun Kalite Kontrol Belgesi (IANOR/ALGERAC onaylı kuruluş) gerektirip gerektirmediği belirlendi mi?
- Ürün etiketleri Arapça olarak ve metrik sistemle hazırlandı mı; gıda ürünlerinde helal etiketi var mı?
- Cezayir Serbest Satış Sertifikası İhracatçı Birlikleri'nden onaylandı mı?
9. Sıkça Sorulan Sorular
10. Sonuç
Cezayir, Serbest Ticaret Anlaşması eksikliğine, ek gümrük vergisi riskine ve sıkı bir ithalat kontrol/ödeme rejimine rağmen, 10 milyar dolarlık ticaret hacmi hedefi ve ortak sanayi yatırımı fırsatlarıyla Türk ihracatçılar için önemini koruyan bir Kuzey Afrika pazarı. Bu pazarda sürdürülebilir başarı; STA müzakerelerinin seyrinin ve DAPS risklerinin yakından takip edilmesini, PPI onay sürecinin ve akreditif/domiciliation bancaire koşullarının doğru yönetilmesini, IANOR/ALGERAC uygunluk belgelemesinin zamanında tamamlanmasını ve Alger limanına deniz yolu lojistiğinin isabetli planlanmasını gerektiriyor.
Cezayir Pazarına Açılırken Yanınızdayız
ALF Danışmanlık ekibi, GTİP ve DAPS analizinden PPI/domiciliation bancaire süreçlerinin kurgulanmasına, IANOR/ALGERAC uygunluk belgelemesinden Alger limanı lojistik planlamasına kadar Cezayir'e ihracatınızı uçtan uca destekler.
Görüşme PlanlayınReferanslar
- Kolay İhracat Platformu (T.C. Ticaret Bakanlığı), "Cezayir Ülke Analizi"
- T.C. Ticaret Bakanlığı, "Cezayir'de İthalat Öngörü Programı Uygulaması 2026'da da Devam Ediyor", 2025-2026
- Fuar Dergisi, "Türkiye ile Cezayir Arasında Ticarette Yeni Dönem", Mayıs 2026
- OAIB, "İhracat Belgeleri – Ülkeye Özel Belgeler (Cezayir Serbest Satış Sertifikası)"
- Akreditif Danışmanlık ve Eğitim, "Cezayir Akreditif İşlemleri" ve "Cezayir İhracat Akreditiflerinde Nelere Dikkat Edilmelidir?"
- Cezayir Ticaret Bakanlığı duyurusu (aktaran: Vietnam.vn), "Cezayir, Mal İthalatına İlişkin Yeni Düzenlemeler Getiriyor", Mayıs 2026
- SGS Türkiye, "Cezayir İhracat Uygunluk Belgesi"
- Sakarya Ticaret ve Sanayi Odası (STO) / T.C. Ticaret Bakanlığı Uluslararası Anlaşmalar ve AB Genel Müdürlüğü, "Cezayir Pazar Bilgisi 2024"