Özet
Fas, 2025 yılının Ocak-Haziran döneminde 2,2 milyar dolarlık ihracatla Türkiye'nin en çok ihraç yaptığı Afrika ülkesi konumunda; 2024 yılında toplam ihracat 3,1 milyar dolara, ikili ticaret hacmi ise 4,5 milyar dolara ulaştı. Türkiye-Fas Serbest Ticaret Anlaşması 2006'dan bu yana yürürlükte ve 2022'de imzalanan Tadil Anlaşması ile güncellendi; ancak STA'ya rağmen çelik ve tekstil gibi bazı ürün gruplarında korunma önlemleri ve ek gümrük vergileri uygulanabiliyor. EUR.1 Dolaşım Belgesi'nde "Revised Rules" ibaresine ilişkin idari sorun Ocak 2026'da büyük ölçüde çözüldü. Fas gümrükleri Aralık 2025'te dron, kamera, X-Ray ve blockchain kullanımını kapsayan bir dijitalleşme reformuna gitti. Afrika'nın en büyük limanı Tanca Akdeniz (Tanger Med), 2024'te 174 milyar dirhemlik rekor iş hacmiyle Türk ihracatçılar için Afrika ve Avrupa'ya açılan stratejik bir kapı işlevi görüyor.
1. Genel Görünüm: Türkiye-Fas Ticaret İlişkisi
Fas, Kuzey Afrika'daki coğrafi konumu ve Avrupa-Afrika arasındaki köprü niteliğiyle Türkiye'nin kıtadaki en önemli ticaret ortağı konumunda. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, Türkiye'nin Afrika ülkelerine ihracatı 2025 yılının ilk 6 ayında bir önceki yıla göre %12 artışla 11 milyar dolara ulaştı; bu dönemde Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı Afrika ülkesi 2,2 milyar dolarla Fas oldu ve onu 2 milyar dolarla Mısır, 1,3 milyar dolarla Libya izledi.
2024 yılı verilerine göre Türkiye'nin Fas'a ihracatı 3,1 milyar dolar, Fas'tan ithalatı ise 1,3 milyar dolar olarak gerçekleşti; bu dönemde ikili ticaret hacmi 4,5 milyar dolara ulaştı. 2025 yılının ilk 9 ayında ise Türkiye'nin Fas'a ihracatı 2,7 milyar dolar, Fas'tan ithalatı 1,1 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Türkiye, Fas'ın ithalat pazarında %2,8 pay ile 9. sırada yer alan bir tedarikçi konumunda.
| Gösterge | Değer | Dönem |
|---|---|---|
| Türkiye'nin Fas'a ihracatı | 3,1 milyar $ | 2024 (yıllık) |
| Türkiye'nin Fas'a ihracatı | 2,2 milyar $ | 2025 Ocak-Haziran |
| Türkiye'nin Fas'a ihracatı | 2,7 milyar $ | 2025 Ocak-Eylül |
| İkili ticaret hacmi (ihracat+ithalat) | 4,5 milyar $ | 2024 (yıllık) |
| Fas'ın Türkiye'nin en büyük ihracat pazarı olduğu kıta | Afrika'da 1. sıra | 2025 |
| Türkiye'nin Fas ithalat pazarındaki payı | %2,8 (9. tedarikçi) | Güncel |
2. Serbest Ticaret Anlaşması ve 2022 Tadil Anlaşması
Türkiye-Fas Serbest Ticaret Anlaşması 7 Nisan 2004'te Ankara'da imzalanmış ve 1 Ocak 2006'da yürürlüğe girmiştir. Anlaşma, mal ticaretinde tarife ve tarife dışı engellerin kaldırılmasından yabancı sermaye yatırımlarına kadar geniş bir alanı kapsıyor ve Fas'ı Türkiye'nin yürürlükteki 22-24 serbest ticaret anlaşmasından biri haline getiriyor.
Anlaşmanın kapsamını güncelleyen Tadil Anlaşması, 28 Nisan 2022'de yürürlüğe girdi. Bu kapsamda, anlaşma eklerinde belirtilen Türkiye menşeli ürünler, Fas'a ihracatlarında 2 Mayıs 2022 tarihinden itibaren beş yıl geçerli olmak üzere Fas'ın uyguladığı MFN (en çok kayrılan ülke) vergi oranının belli bir yüzdesine tekabül eden gümrük vergisine tabi tutuluyor. Bu düzenleme, 2018-2022 arasında tekstil ve hazır giyim ürünlerinde (54, 55, 57, 58 ile 60-63. Fasıllar) uygulanan "Geçici Uyum Önlemleri"nin yerini alarak iki ülke arasındaki ticari ilişkiyi daha öngörülebilir bir çerçeveye oturttu.
3. EUR.1 Dolaşım Belgesi ve "Revised Rules" İbaresi
Fas'a STA kapsamında tercihli gümrük vergisi uygulanabilmesi için ihracatçıların EUR.1 Dolaşım Belgesi düzenlemesi gerekiyor. Bu belgeye ilişkin yakın dönemde idari bir sorun yaşandı: Fas Ticaret Bakanlığı'nın 31 Aralık 2025 tarihli bir genelgesinde, Türkiye'de düzenlenen EUR.1 belgelerinde "Revised Rules" ibaresinin bulunması gerektiği belirtilmişti.
İdari Sorun Çözüldü, Ancak Dikkatli Olun
Türkiye'nin konuya ilişkin girişimleri sonrasında Fas Gümrük İdaresi, 15 Ocak 2026'da kendi birimlerine bir talimat vererek, Türkiye'de düzenlenen EUR.1 belgelerinin bu ibare olmadan da kabul edilmesi gerektiğini bildirdi. Bununla birlikte Fas'taki tüm ithalatçıların bu talimattan haberdar olmaması nedeniyle, ihracatçıların ihtiyaten belgenin 7 numaralı "Gözlemler" hanesine "REVISED RULES" ibaresini yazmaya devam etmesi öneriliyor.
"Fas, STA sayesinde birçok ihracatçının gözünde vergisiz bir pazar gibi görünüyor; ancak EUR.1 belgesindeki idari detaylar ve zaman zaman devreye giren korunma önlemleri, sevkiyatın gümrükte beklemeye alınmasına yol açabiliyor. Özellikle çelik ve tekstil gibi hassas sektörlerde, güncel korunma önlemi listesinin teklif aşamasında kontrol edilmesi büyük önem taşıyor."
4. Korunma Önlemleri: Çelik ve Tekstilde Ek Gümrük Vergileri
Fas, STA'nın 17. maddesine dayanarak yerli sanayisini korumak amacıyla belirli ürün gruplarında korunma önlemleri (safeguard) uygulayabiliyor. Güncel önlemler arasında sıcak haddelenmiş sacda 18 Haziran 2026'ya kadar (yıllık %1 azalarak) %22 ek vergi, çelik ve demir tüp-borularda 5 Kasım 2026'ya kadar ek vergi yer alıyor. Kaplamalı ahşap panellerde ise 33.000 tonluk kotayı aşan miktarlarda kg başına 1,6 Fas dirhemi ek vergi uygulanıyor; kaplamalı ahşap lif levhalarda da 15 Nisan 2025 - 20 Şubat 2028 arasında kademeli olarak artan yıllık kotalar belirlendi.
Geçmiş Tekstil Önlemlerinin Tekrarlanma Riski
2018-2022 arasında Fas, Türkiye menşeli belirli tekstil ve hazır giyim ürünlerinde geçici uyum önlemleri kapsamında vergileri MFN oranına kadar yükseltmişti. Bu tür önlemlerin STA çerçevesinde zaman zaman yeniden gündeme gelebileceği göz önünde bulundurularak, hassas sektörlerdeki ihracatçıların güncel korunma önlemi listesini düzenli olarak takip etmesi öneriliyor.
5. Fas Gümrüklerinde 2026 Dijitalleşme Reformu
Fas Gümrük ve Dolaylı Vergiler İdaresi'nin 26 Aralık 2025 tarih ve 6702/210 sayılı genelgesiyle gümrük mevzuatında ve uygulamalarında önemli bir dijitalleşme reformu hayata geçirildi. Sonradan kontrolün desteklenmesi ve kaçakçılıkla mücadelenin güçlendirilmesi amacıyla gümrük görevlilerine dron, kamera ve X-Ray (tarayıcı) kullanım izni verildi; bu sayede uluslararası iyi uygulamalarla uyum artırılması hedefleniyor.
Reform ayrıca blok zinciri (blockchain) teknolojisinin gümrük süreçlerinde kullanımını mümkün kılıyor ve ticari faturalar başta olmak üzere belgelerin yetkilendirilmiş dijital depolama platformlarında saklanıp otomatik olarak gönderilmesinin önünü açıyor. İhracatçılar için bu değişiklikler, orta vadede belge süreçlerinde şeffaflığın ve izlenebilirliğin artmasını, ancak kısa vadede yeni uygulamalara uyum sağlanmasını gerektiriyor.
6. Tanca Akdeniz Limanı ve Deniz Yolu Lojistiği
Cebelitarık Boğazı kıyısında konumlanan Tanca Akdeniz (Tanger Med) Limanı, Afrika'nın en büyük deniz limanı olarak kıtaya giden aktarma (transshipment) trafiğinin büyük bölümünü taşıyor. Liman, 2024 yılında bir önceki yıla göre önemli bir artışla 174 milyar dirhemlik rekor bir iş hacmine ulaşarak dünyanın en büyük sanayi ve lojistik merkezlerinden biri konumunu pekiştirdi. Kapasitesini daha da artırmak amacıyla, Uluslararası Finans Kurumu (IFC), JPMorgan Chase ve Dünya Bankası garantisiyle desteklenen 714 milyon dolarlık bir genişletme projesi planlanıyor.
Türkiye'den Fas'a deniz yolu taşımacılığında sevkiyatlar genellikle Ambarlı (İstanbul), İzmir ve Mersin çıkışlı olup, varışta Casablanca Limanı ve Tanca Akdeniz Limanı öncelikli tercih ediliyor; yük profiline göre Agadir, Safi, Nador, Jorf Lasfar ve Mohammedia limanları da kullanılabiliyor. Direkt hatlarda transit süresi 7-8 gün civarında; Eylül 2024'te başlayan SeaLead'in STM servisi gibi haftalık bağlantılar, Kumport ve Diliskelesi'nden Barselona, Valensiya, Algeciras üzerinden Casablanca ve Tanca'ya uzanan güzergahlarla taşımacılığı daha da esnekleştiriyor.
7. Sektörel Fırsatlar ve Başlıca İhraç Ürünleri
Türkiye'nin Fas'a ihracatında karayolu taşıma araçları (%18,77), elektrikli aletler (%18,17), gübreler (%12,86), tekstil ürünleri (%6,86) ve sebzeler (%4,30) öne çıkan başlıca kalemler arasında yer alıyor. En çok gönderilen ürünler arasında tekstil, makine, yedek parça ve kimyasal ürünler de bulunuyor. Türkiye'nin Fas'taki yatırımları ise ağırlıklı olarak otomotiv, temizlik ürünleri, tekstil, madencilik, lojistik ve demir-çelik sektörlerinde yoğunlaşıyor.
Fas'ın kuzeyindeki Tanca-Kenitra aksı, Tanger Automotive City ve Atlantic Free Zone gibi serbest bölgelerde faaliyet gösteren küresel otomobil üreticileri sayesinde otomotiv ve mühendislik plastikleri alanında hızla büyüyen bir üretim koridoruna dönüşüyor; Kazablanka ise hammadde lojistiği avantajıyla plastik işleme makineleri pazarlayan Türk firmaları için ilk durak konumunda. Bu gelişmeler, Türk ihracatçıları için otomotiv yan sanayi ve mühendislik plastikleri alanında yeni fırsatlara işaret ediyor.
8. Kontrol Listesi
- İhraç edilecek ürün için EUR.1 Dolaşım Belgesi eksiksiz düzenlendi mi, gerekiyorsa "Revised Rules" ibaresi eklendi mi?
- Ürün grubunun (özellikle çelik ve tekstil) güncel korunma önlemleri ve ek gümrük vergisi listesinde yer alıp almadığı kontrol edildi mi?
- 2022 Tadil Anlaşması kapsamındaki 5 yıllık geçiş dönemi vergi oranları GTİP bazında teyit edildi mi?
- Fas gümrüklerindeki 2026 dijitalleşme reformu kapsamında belge saklama ve gönderi süreçleri güncellendi mi?
- Deniz yolu güzergahı (Casablanca / Tanca Akdeniz) yük profiline göre doğru seçildi mi, transit süresi termine yansıtıldı mı?
- Ticari fatura, çeki listesi, EUR.1 belgesi ve gerekli diğer menşe belgeleri hazırlandı mı?
- Ödeme koşulu ve fiyatlandırma, olası ek gümrük vergisi maliyetlerini içerecek şekilde belirlendi mi?
9. Sıkça Sorulan Sorular
10. Sonuç
Fas, 2006'dan bu yana yürürlükte olan Serbest Ticaret Anlaşması ve Afrika kıtasına açılan Tanca Akdeniz Limanı sayesinde Türk ihracatçılar için stratejik önemini koruyor; 2025 verileri, Fas'ın Türkiye'nin Afrika'daki en büyük ihracat pazarı olmaya devam ettiğini gösteriyor. Bu pazarda sürdürülebilir başarı, EUR.1 belgeleme sürecindeki idari detayların takip edilmesi kadar çelik ve tekstil gibi hassas sektörlerde zaman zaman devreye giren korunma önlemlerinin de yakından izlenmesini gerektiriyor. Fas gümrüklerinde 2026'da hayata geçirilen dijitalleşme reformu ve Tanca Akdeniz Limanı'ndaki kapasite artırım yatırımları, orta-uzun vadede iki ülke arasındaki ticaretin daha da hızlanmasına zemin hazırlıyor.
Fas Pazarına Açılırken Yanınızdayız
ALF Danışmanlık ekibi, EUR.1 belgeleme süreçlerinden korunma önlemi/ek gümrük vergisi takibine, Tanca Akdeniz lojistiğinin planlanmasından Fas gümrüklerindeki güncel mevzuat değişikliklerinin değerlendirilmesine kadar Fas'a ihracatınızı uçtan uca destekler.
Görüşme PlanlayınReferanslar
- T.C. Ticaret Bakanlığı, "Yürürlükte Bulunan STA'lar - Fas" — ticaret.gov.tr
- T.C. Ticaret Bakanlığı, "Fas Pazar Bilgileri" ve "Fas Ülke Sunumu", 2024-2025
- Anadolu Ajansı, "Türkiye'nin Ticaret Diplomasisi Afrika Ülkeleriyle Ekonomik İşbirliğini Güçlendiriyor", 2026
- Doğu Anadolu İhracatçılar Birliği, "Fas 2026 Yeni Gümrük Düzenlemeleri"
- orgTR.org, "Fas - EUR.1 Dolaşım Belgeleri / Revised Rules İbaresi", Ocak 2026
- Walaw, "Tanger Med 2024: Dünya Standartlarında Bir Lojistik ve Endüstriyel Platform"
- Dünya Ticaret Bilgi Sistemi (DTYBS), "Fas'ın Tanger-Med Limanının Genişletme Kararı"
- Rota Lojistik / Shipeedy, "Türkiye-Fas Denizyolu ve Konteyner Taşımacılığı Rehberi"