Özet
Incoterms 2020, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından 10 Eylül 2019'da duyurulan ve 1 Ocak 2020'de yürürlüğe giren, 11 teslim şeklinden oluşan güncel kural setidir. Kurallar, herhangi bir taşıma şekli için geçerli olanlar (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) ve yalnızca deniz/iç su taşımacılığında kullanılanlar (FAS, FOB, CFR, CIF) olmak üzere iki sınıfa ayrılır. 2010 revizyonuna göre en önemli değişiklikler; DAT'ın yerini DPU'nun alması, CIF ve CIP için farklı sigorta teminat seviyelerinin belirlenmesi ve FCA'da yükleme konşimentosu düzenlenmesine imkân tanınmasıdır. Bu rehberde her grubun risk, maliyet ve sorumluluk dağılımını karşılaştırıyoruz.
1. Incoterms Nedir ve Neden Önemlidir?
Incoterms (International Commercial Terms), uluslararası ticarette alıcı ve satıcı arasındaki teslim yeri, risk geçişi, taşıma organizasyonu, sigorta ve gümrük sorumluluklarını tanımlayan, ICC tarafından yayımlanan standart kurallardır. Kullanılması yasal bir zorunluluk taşımaz; ancak satış sözleşmesinde veya proforma faturada seçilen kurala atıf yapıldığında taraflar için bağlayıcı hale gelir. Doğru Incoterms seçimi; navlun, sigorta ve gümrük masraflarının kime ait olacağını netleştirerek fiyatlandırma hatalarının ve sorumluluk anlaşmazlıklarının önüne geçer.
2. Incoterms 2020'nin Yapısı: 2 Sınıf, 11 Kural
Incoterms 2020, herhangi bir taşıma şekli için kullanılabilen yedi kural ile yalnızca deniz ve iç su taşımacılığında kullanılan dört kuraldan oluşur. Konteynerle yapılan yüklemelerde deniz grubundaki kuralların (özellikle FOB ve CIF) yanlış kullanılması, riskin ne zaman geçtiği konusunda belirsizliğe yol açabildiğinden komite, taşıma şekline uygun kuralın seçilmesi konusunda özellikle uyarıda bulunuyor.
| Sınıf | Kurallar | Kapsam |
|---|---|---|
| Her Taşıma Şekli İçin | EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP | Kara, hava, deniz, çok modlu taşımacılık |
| Sadece Deniz/İç Su Taşımacılığı | FAS, FOB, CFR, CIF | Yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı |
3. E ve F Grubu: EXW, FCA, FAS, FOB
EXW (Ex Works), satıcı için en az sorumluluk içeren kuraldır; risk, mal satıcının deposunda alıcının emrine hazır edildiği anda alıcıya geçer ve alıcı hem ihracat hem ithalat gümrük işlemlerinden sorumlu olur. Ancak alıcı ihracat yapılan ülkede yerleşik değilse ihracat prosedürlerinde güçlük yaşayabilir; bu nedenle Incoterms 2020'nin açıklayıcı notlarında, alıcının ihracat işlemi yürütmesi gereken durumlarda FCA'nın (Free Carrier / Serbest Taşıyıcı) tercih edilmesi öneriliyor. FCA'da ihracat gümrükleme satıcı tarafından yapılır, risk ise mal belirlenen yerde taşıyıcıya teslim edildiğinde geçer. FAS ve FOB ise yalnızca deniz taşımacılığında kullanılır; FOB'da risk, mal gemiye fiilen yüklendiği anda alıcıya geçer ve bu kural konteyner taşımacılığında önerilmez — konteynerli yüklemelerde FCA kullanılması gerekir.
FCA'daki Yenilik
Incoterms 2020 ile FCA kuralında, akreditifli satışlarda sıkça talep edilen "yükleme konşimentosu" sorunu çözüldü: taraflar anlaşırsa alıcı, kendi taşıyıcısına satıcı adına yükleme sonrası konşimento düzenleme talimatı verebilir; bu, satıcıya ek bir sorumluluk yüklemez.
4. C Grubu: CPT, CIP, CFR, CIF
C grubu kurallarında satıcı taşımayı (ve CIP/CIF'te sigortayı) organize eder ve bedelini öder, ancak risk malın ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer — yani satıcının maliyet üstlenmesi ile riskin geçtiği an birbirinden ayrılır. CPT ve CFR'de sigorta zorunlu değildir; CIP ve CIF'te ise satıcı sigorta yaptırmakla yükümlüdür. Incoterms 2020'nin en dikkat çekici değişikliklerinden biri tam da burada: CIF'te asgari teminat seviyesindeki Institute Cargo Clauses (C) korunurken, CIP'te sigorta seviyesi "All Risks" kapsamına giren Institute Cargo Clauses (A) düzeyine yükseltildi.
| Kural | Taşıma Modu | Sigorta Zorunluluğu | Sigorta Seviyesi (Incoterms 2020) |
|---|---|---|---|
| CPT | Her mod | Yok | — |
| CIP | Her mod | Var | Institute Cargo Clauses (A) — All Risks |
| CFR | Sadece deniz | Yok | — |
| CIF | Sadece deniz | Var | Institute Cargo Clauses (C) — asgari teminat |
5. D Grubu: DAP, DPU, DDP
D grubunda taşıma organizasyonu, maliyeti ve risk tamamen satıcı üzerindedir; teslim, malın varış ülkesindeki belirlenmiş yere ulaşmasıyla gerçekleşir. DAP'ta (Delivered At Place) mal boşaltılmadan alıcının emrine bırakılır; DPU'da (Delivered at Place Unloaded) mal boşaltılmış olarak teslim edilir — bu kural, Incoterms 2010'daki DAT'ın (Delivered At Terminal) yerini almış ve teslim yerinin yalnızca bir terminalle sınırlı olmadığını netleştirmiştir. DDP'de (Delivered Duty Paid) ise satıcı ayrıca ithalat gümrük işlemlerini ve vergilerini de üstlenir; satıcı ithalatçı ülkede yerleşik değilse bu ciddi operasyonel zorluklara yol açabileceğinden, mümkünse DAP'ın tercih edilmesi öneriliyor. D grubunun hiçbirinde sigorta yaptırma zorunluluğu yoktur.
Dikkat: Gümrük Vergisi Kıymet Bazı
Türkiye'de ihracat eşyası FOB değeri üzerinden, ithalat eşyası ise CIF değeri üzerinden vergilendirilir. Seçilen Incoterms kuralı, beyannamedeki kıymetin hangi maliyet kalemlerini (navlun, sigorta) içerip içermeyeceğini doğrudan etkiler; bu nedenle kural seçimi yalnızca ticari değil, gümrük beyanı açısından da önemlidir.
6. Incoterms 2020'de 2010'a Göre Neler Değişti?
Incoterms 2020 ile gelen başlıca değişiklikler şöyle özetlenebilir: DAT kuralı kaldırılarak yerine DPU getirildi; CIF ve CIP için farklı sigorta teminat seviyeleri (sırasıyla asgari ve "All Risks") tanımlandı; FCA'da akreditifli satışlarda yükleme konşimentosu düzenlenmesine imkân sağlandı; FCA, DAP, DPU ve DDP kurallarında tarafların kendi taşıma araçlarını kullanabilmesine izin verildi; ayrıca güvenlikle ilgili gerekliliklerin taraflar arasındaki sorumluluklara dahil edilmesi netleştirildi.
"Sahada en sık gördüğümüz hata, deniz grubuna özel FOB veya CIF'in konteyner taşımacılığında kullanılması. Risk, gemiye fiili yükleme anında geçtiği için konteynerli sevkiyatlarda bu, hangi tarafın hangi anda sorumlu olduğunu belirsizleştiriyor. Konteynerli yüklemelerde FCA/CIP tercih etmek, hem ICC'nin önerisi hem de bizim sahadaki tavsiyemiz."
7. Doğru Incoterms Seçimi İçin Kontrol Listesi
| Adım | Kontrol Noktası |
|---|---|
| 1 | Taşıma modu (deniz/kara/hava/çok modlu) net olarak belirlendi mi? |
| 2 | Konteynerli bir yükleme için FOB/CIF yerine FCA/CIP değerlendirildi mi? |
| 3 | Alıcının hedef ülkede ihracat/ithalat işlemi yürütebilecek yerleşikliği var mı (EXW/DDP riski)? |
| 4 | Sigorta gerekiyorsa CIF/CIP arasındaki teminat seviyesi farkı sözleşmede netleştirildi mi? |
| 5 | Seçilen kural, satış sözleşmesi veya proforma faturada açıkça belirtildi mi? |
| 6 | Gümrük beyannamesindeki kıymet, seçilen kurala göre (FOB/CIF) doğru hesaplandı mı? |
8. Sıkça Sorulan Sorular
9. Sonuç
Incoterms 2020, riskin, maliyetin ve sorumluluğun alıcı ile satıcı arasında nasıl paylaşılacağını netleştiren, ihracat sözleşmelerinin en temel yapı taşlarından biridir. Taşıma moduna uygun kuralın seçilmesi — özellikle konteynerli yüklemelerde deniz grubu yerine FCA/CIP'in tercih edilmesi — ve seçilen kuralın satış sözleşmesinde açıkça belirtilmesi, hem ticari hem gümrük tarafında karışıklığın önüne geçer. Sigorta seviyesi, gümrükleme sorumluluğu ve kıymet hesaplaması gibi detaylar önceden netleştirildiğinde, Incoterms seçimi ihracat sürecini hızlandıran bir güvenceye dönüşür.
Sözleşmenizde Doğru Incoterms Kuralını mı Arıyorsunuz?
ALF Danışmanlık ekibi, ürününüze ve taşıma modelinize en uygun teslim şeklinin seçiminden sözleşme metnine kadar süreci birlikte yönetir.
Görüşme PlanlayınReferanslar
- Abdurrahman Özalp, "INCOTERMS 2020" (ICC Yayın No. 723E özet sunum) — abdurrahmanozalp.com
- DergiPark, "Incoterms 2000, 2010 ve 2020 Revizyonlarına Genel Bakış" — dergipark.org.tr
- Globelink Ünimar, "Incoterms 2020 ve Getirdiği Değişiklikler" — globelink-unimar.com
- Hubtic, "Incoterms Nedir? 2020 Incoterms Teslim Şekilleri" — hubtic.com
- DAC Consulting Group, "Teslim Şekilleri 2020 (Incoterms® 2020)" — dacdisticaret.com
- TreyLog, "Incoterms 2020 Teslim Şekilleri (EXW, FOB, CIF, DDP)" — treylog.com
- Dış Ticaret Ajansı (DTA), "Teslim Şekilleri 2020 (Incoterms® 2020) Değişiklikleri" — disticaretajansi.com
- ihracat.co, "ICC Incoterms 2020 Teslim Şekilleri Detaylı Rehber" — ihracat.co