ALF
İhracat Danışmanlığı
Lojistik & Gümrük · Makale #007

Incoterms 2020 Rehberi: EXW, FOB, CIF, DAP ve Diğer Teslim Şekillerinin Karşılaştırması

Bir ihracat sözleşmesinde seçilen teslim şekli; riskin ne zaman geçtiğini, taşıma ve sigorta masrafını kimin karşılayacağını ve gümrük işlemlerinden kimin sorumlu olacağını belirler. Bu rehberde Incoterms 2020'nin 11 kuralını gruplarına göre ele alıyor, 2010 revizyonuna göre neler değiştiğini ve ihracatçı açısından doğru seçimi nasıl yapacağınızı anlatıyoruz.

Özet

Incoterms 2020, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından 10 Eylül 2019'da duyurulan ve 1 Ocak 2020'de yürürlüğe giren, 11 teslim şeklinden oluşan güncel kural setidir. Kurallar, herhangi bir taşıma şekli için geçerli olanlar (EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP) ve yalnızca deniz/iç su taşımacılığında kullanılanlar (FAS, FOB, CFR, CIF) olmak üzere iki sınıfa ayrılır. 2010 revizyonuna göre en önemli değişiklikler; DAT'ın yerini DPU'nun alması, CIF ve CIP için farklı sigorta teminat seviyelerinin belirlenmesi ve FCA'da yükleme konşimentosu düzenlenmesine imkân tanınmasıdır. Bu rehberde her grubun risk, maliyet ve sorumluluk dağılımını karşılaştırıyoruz.

1. Incoterms Nedir ve Neden Önemlidir?

Incoterms (International Commercial Terms), uluslararası ticarette alıcı ve satıcı arasındaki teslim yeri, risk geçişi, taşıma organizasyonu, sigorta ve gümrük sorumluluklarını tanımlayan, ICC tarafından yayımlanan standart kurallardır. Kullanılması yasal bir zorunluluk taşımaz; ancak satış sözleşmesinde veya proforma faturada seçilen kurala atıf yapıldığında taraflar için bağlayıcı hale gelir. Doğru Incoterms seçimi; navlun, sigorta ve gümrük masraflarının kime ait olacağını netleştirerek fiyatlandırma hatalarının ve sorumluluk anlaşmazlıklarının önüne geçer.

2. Incoterms 2020'nin Yapısı: 2 Sınıf, 11 Kural

Incoterms 2020, herhangi bir taşıma şekli için kullanılabilen yedi kural ile yalnızca deniz ve iç su taşımacılığında kullanılan dört kuraldan oluşur. Konteynerle yapılan yüklemelerde deniz grubundaki kuralların (özellikle FOB ve CIF) yanlış kullanılması, riskin ne zaman geçtiği konusunda belirsizliğe yol açabildiğinden komite, taşıma şekline uygun kuralın seçilmesi konusunda özellikle uyarıda bulunuyor.

SınıfKurallarKapsam
Her Taşıma Şekli İçinEXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDPKara, hava, deniz, çok modlu taşımacılık
Sadece Deniz/İç Su TaşımacılığıFAS, FOB, CFR, CIFYalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı

3. E ve F Grubu: EXW, FCA, FAS, FOB

EXW (Ex Works), satıcı için en az sorumluluk içeren kuraldır; risk, mal satıcının deposunda alıcının emrine hazır edildiği anda alıcıya geçer ve alıcı hem ihracat hem ithalat gümrük işlemlerinden sorumlu olur. Ancak alıcı ihracat yapılan ülkede yerleşik değilse ihracat prosedürlerinde güçlük yaşayabilir; bu nedenle Incoterms 2020'nin açıklayıcı notlarında, alıcının ihracat işlemi yürütmesi gereken durumlarda FCA'nın (Free Carrier / Serbest Taşıyıcı) tercih edilmesi öneriliyor. FCA'da ihracat gümrükleme satıcı tarafından yapılır, risk ise mal belirlenen yerde taşıyıcıya teslim edildiğinde geçer. FAS ve FOB ise yalnızca deniz taşımacılığında kullanılır; FOB'da risk, mal gemiye fiilen yüklendiği anda alıcıya geçer ve bu kural konteyner taşımacılığında önerilmez — konteynerli yüklemelerde FCA kullanılması gerekir.

FCA'daki Yenilik

Incoterms 2020 ile FCA kuralında, akreditifli satışlarda sıkça talep edilen "yükleme konşimentosu" sorunu çözüldü: taraflar anlaşırsa alıcı, kendi taşıyıcısına satıcı adına yükleme sonrası konşimento düzenleme talimatı verebilir; bu, satıcıya ek bir sorumluluk yüklemez.

4. C Grubu: CPT, CIP, CFR, CIF

C grubu kurallarında satıcı taşımayı (ve CIP/CIF'te sigortayı) organize eder ve bedelini öder, ancak risk malın ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer — yani satıcının maliyet üstlenmesi ile riskin geçtiği an birbirinden ayrılır. CPT ve CFR'de sigorta zorunlu değildir; CIP ve CIF'te ise satıcı sigorta yaptırmakla yükümlüdür. Incoterms 2020'nin en dikkat çekici değişikliklerinden biri tam da burada: CIF'te asgari teminat seviyesindeki Institute Cargo Clauses (C) korunurken, CIP'te sigorta seviyesi "All Risks" kapsamına giren Institute Cargo Clauses (A) düzeyine yükseltildi.

KuralTaşıma ModuSigorta ZorunluluğuSigorta Seviyesi (Incoterms 2020)
CPTHer modYok—
CIPHer modVarInstitute Cargo Clauses (A) — All Risks
CFRSadece denizYok—
CIFSadece denizVarInstitute Cargo Clauses (C) — asgari teminat

5. D Grubu: DAP, DPU, DDP

D grubunda taşıma organizasyonu, maliyeti ve risk tamamen satıcı üzerindedir; teslim, malın varış ülkesindeki belirlenmiş yere ulaşmasıyla gerçekleşir. DAP'ta (Delivered At Place) mal boşaltılmadan alıcının emrine bırakılır; DPU'da (Delivered at Place Unloaded) mal boşaltılmış olarak teslim edilir — bu kural, Incoterms 2010'daki DAT'ın (Delivered At Terminal) yerini almış ve teslim yerinin yalnızca bir terminalle sınırlı olmadığını netleştirmiştir. DDP'de (Delivered Duty Paid) ise satıcı ayrıca ithalat gümrük işlemlerini ve vergilerini de üstlenir; satıcı ithalatçı ülkede yerleşik değilse bu ciddi operasyonel zorluklara yol açabileceğinden, mümkünse DAP'ın tercih edilmesi öneriliyor. D grubunun hiçbirinde sigorta yaptırma zorunluluğu yoktur.

Dikkat: Gümrük Vergisi Kıymet Bazı

Türkiye'de ihracat eşyası FOB değeri üzerinden, ithalat eşyası ise CIF değeri üzerinden vergilendirilir. Seçilen Incoterms kuralı, beyannamedeki kıymetin hangi maliyet kalemlerini (navlun, sigorta) içerip içermeyeceğini doğrudan etkiler; bu nedenle kural seçimi yalnızca ticari değil, gümrük beyanı açısından da önemlidir.

6. Incoterms 2020'de 2010'a Göre Neler Değişti?

Incoterms 2020 ile gelen başlıca değişiklikler şöyle özetlenebilir: DAT kuralı kaldırılarak yerine DPU getirildi; CIF ve CIP için farklı sigorta teminat seviyeleri (sırasıyla asgari ve "All Risks") tanımlandı; FCA'da akreditifli satışlarda yükleme konşimentosu düzenlenmesine imkân sağlandı; FCA, DAP, DPU ve DDP kurallarında tarafların kendi taşıma araçlarını kullanabilmesine izin verildi; ayrıca güvenlikle ilgili gerekliliklerin taraflar arasındaki sorumluluklara dahil edilmesi netleştirildi.

A

"Sahada en sık gördüğümüz hata, deniz grubuna özel FOB veya CIF'in konteyner taşımacılığında kullanılması. Risk, gemiye fiili yükleme anında geçtiği için konteynerli sevkiyatlarda bu, hangi tarafın hangi anda sorumlu olduğunu belirsizleştiriyor. Konteynerli yüklemelerde FCA/CIP tercih etmek, hem ICC'nin önerisi hem de bizim sahadaki tavsiyemiz."

ALF Danışmanlık
Kıdemli İhracat Danışmanı, Lojistik & Gümrük

7. Doğru Incoterms Seçimi İçin Kontrol Listesi

AdımKontrol Noktası
1Taşıma modu (deniz/kara/hava/çok modlu) net olarak belirlendi mi?
2Konteynerli bir yükleme için FOB/CIF yerine FCA/CIP değerlendirildi mi?
3Alıcının hedef ülkede ihracat/ithalat işlemi yürütebilecek yerleşikliği var mı (EXW/DDP riski)?
4Sigorta gerekiyorsa CIF/CIP arasındaki teminat seviyesi farkı sözleşmede netleştirildi mi?
5Seçilen kural, satış sözleşmesi veya proforma faturada açıkça belirtildi mi?
6Gümrük beyannamesindeki kıymet, seçilen kurala göre (FOB/CIF) doğru hesaplandı mı?

8. Sıkça Sorulan Sorular

Incoterms nedir ve kullanılması zorunlu mudur?
Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan, alıcı ve satıcı arasındaki teslim yeri, risk geçişi, taşıma ve sigorta sorumluluklarını standartlaştıran uluslararası ticaret terimleridir. Kullanımı yasal bir zorunluluk değildir, ancak satış sözleşmesinde veya proforma faturada atıf yapıldığında taraflar için bağlayıcı hale gelir.
Incoterms 2020'de kaç kural bulunur?
Incoterms 2020, herhangi bir taşıma şekli için kullanılabilen EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP ile yalnızca deniz ve iç su taşımacılığında kullanılan FAS, FOB, CFR, CIF olmak üzere toplam 11 kuraldan oluşur.
EXW ile FCA arasındaki fark nedir, hangisi tercih edilmelidir?
EXW'de alıcı hem ihracat hem ithalat gümrük işlemlerinden sorumludur ve risk malın satıcının deposunda hazır edildiği anda alıcıya geçer; alıcı ihracat yapılan ülkede yerleşik değilse bu ciddi güçlükler doğurabilir. Bu nedenle Incoterms 2020'nin açıklayıcı notlarında, alıcının ihracat işlemi yapması gerektiği durumlarda FCA'nın tercih edilmesi önerilir.
FOB sadece deniz taşımacılığında mı kullanılır?
Evet, FOB (Free On Board) yalnızca deniz ve iç su taşımacılığı için tanımlanmış bir kuraldır ve konteyner taşımacılığında kullanılması önerilmez; konteynerle yapılan yüklemelerde bunun yerine FCA kullanılması gerekir.
CIF ile CIP arasındaki sigorta farkı nedir?
Incoterms 2020 ile CIF'te asgari teminat seviyesindeki Institute Cargo Clauses (C) korunurken, CIP'te sigorta seviyesi "All Risks" kapsamına giren Institute Cargo Clauses (A) düzeyine yükseltildi; yani CIP artık CIF'e göre daha geniş sigorta teminatı gerektiriyor.
DAP, DPU ve DDP arasındaki fark nedir?
Her üçünde de taşıma ve risk satıcı tarafından üstlenilir; DAP'ta mal boşaltılmadan varış yerinde alıcının emrine bırakılır, DPU'da mal boşaltılmış olarak teslim edilir, DDP'de ise satıcı ayrıca ithalat gümrük işlemlerini ve vergilerini de üstlenerek malı boşaltılmaya hazır şekilde teslim eder.
Incoterms 2020'de DAT yerine ne geldi?
Incoterms 2010'daki DAT (Delivered At Terminal) kuralı kaldırılarak yerine DPU (Delivered at Place Unloaded) getirildi; DPU, teslimin yalnızca terminalle sınırlı olmadığını, alıcının belirlediği herhangi bir yerde boşaltılmış teslimatı da kapsadığını netleştirir.
Türkiye'de gümrük vergisi hangi teslim şekli bazında hesaplanır?
Türkiye'de ihracat eşyası FOB değeri üzerinden, ithalat eşyası ise CIF değeri üzerinden vergilendirilir; bu nedenle beyannamedeki kıymetin seçilen Incoterms kuralına göre doğru hesaplanması gerekir.

9. Sonuç

Incoterms 2020, riskin, maliyetin ve sorumluluğun alıcı ile satıcı arasında nasıl paylaşılacağını netleştiren, ihracat sözleşmelerinin en temel yapı taşlarından biridir. Taşıma moduna uygun kuralın seçilmesi — özellikle konteynerli yüklemelerde deniz grubu yerine FCA/CIP'in tercih edilmesi — ve seçilen kuralın satış sözleşmesinde açıkça belirtilmesi, hem ticari hem gümrük tarafında karışıklığın önüne geçer. Sigorta seviyesi, gümrükleme sorumluluğu ve kıymet hesaplaması gibi detaylar önceden netleştirildiğinde, Incoterms seçimi ihracat sürecini hızlandıran bir güvenceye dönüşür.

Sözleşmenizde Doğru Incoterms Kuralını mı Arıyorsunuz?

ALF Danışmanlık ekibi, ürününüze ve taşıma modelinize en uygun teslim şeklinin seçiminden sözleşme metnine kadar süreci birlikte yönetir.

Görüşme Planlayın

Referanslar

  1. Abdurrahman Özalp, "INCOTERMS 2020" (ICC Yayın No. 723E özet sunum) — abdurrahmanozalp.com
  2. DergiPark, "Incoterms 2000, 2010 ve 2020 Revizyonlarına Genel Bakış" — dergipark.org.tr
  3. Globelink Ünimar, "Incoterms 2020 ve Getirdiği Değişiklikler" — globelink-unimar.com
  4. Hubtic, "Incoterms Nedir? 2020 Incoterms Teslim Şekilleri" — hubtic.com
  5. DAC Consulting Group, "Teslim Şekilleri 2020 (Incoterms® 2020)" — dacdisticaret.com
  6. TreyLog, "Incoterms 2020 Teslim Şekilleri (EXW, FOB, CIF, DDP)" — treylog.com
  7. Dış Ticaret Ajansı (DTA), "Teslim Şekilleri 2020 (Incoterms® 2020) Değişiklikleri" — disticaretajansi.com
  8. ihracat.co, "ICC Incoterms 2020 Teslim Şekilleri Detaylı Rehber" — ihracat.co